درباره تقویم هجری قمری گاه‌شماری با مبدا هجرت و بر اساس حرکت ماه به دور زمین


تقویم قمری مشهودترین تقویم قابل استفاده توسط بشر بوده است. برای استفاده از این تقویم تنها کافی است ماه را در آسمان شب مشاهده و بر اساس شکل  آن، روز را به صورت حدودی تعیین کنید. گرچه این نوع تقویم مشکلات خاص خود را دارد ولی یک مزیت آن، سادگی استفاده است. البته تقویم قمری منظور مفهوم کلی آن است و نه تقویم هجری قمری که رویت هلال آن هر سال بحث انگیز و پیچیده می‌شود.

گذشت حدود یک چهارم ماه
گذشت حدود یک چهارم ماه

تقویم قمری به طور قطع اولین تقویم استفاده شده توسط بشر بوده است. حتی در تقویم‌های شمسی نیز می‌توان آثار این تقویم را مشاهده کرد. برای مثال تقسیمات یک سال شمسی به قسمت‌های حدود 30 روزه از آثار تقویم قمری است. باید توجه داشت که در تقسیم‌بندی یک سال شمسی هیچ لزومی به تعیین 12 قسمت حدود سی روزه نیست و برای مثال می‌توانست 8 قسمت حدود 45 روزه باشد.

قدیمی‌ترین تقویم قمری در Warren Field اسکاتلند یافت شده است که به 8000 سال قبل از میلاد مسیح باز می‌گردد. با دقت در تقویم‌های مورد استفاده در جهان می‌توان قمری بودن ابتدایی آنان را تشخیص داد. در حال حاضر بیشتر تقویم‌هایی که ریشه قدیمی دارند به صورت قمرشمسی می‌باشند. این نوع از تقویم، تصحیح شده تقویم قمری است. روزهای هر ماه بر اساس تعداد روزها از ماه تاریک یا حضیض تعیین می‌شود. برای جبران تاخیر از سال شمسی، در مدت زمان‌های مشخص ماه سیزدهم اضافه خواهد شد.

گرچه تقویم قمرشمسی در زمانی مفید بود ولی در زمان کنونی و با پیشرفت ابزارهای محاسباتی امروزی چندان مناسب نیست. امروزه تقویم‌های شمسی مانند تقویم هجری شمسی و میلادی با دقت قابل قبول و سازماندهی مناسبی موجود هستند. دیگر نیازی به توسل جستن به شکل ظاهری ماه برای تعیین زمان نیست. این وضعیت گرچه نقش ماه را در گاه‌شماری امروز جهان کمرنگ می‌کند ولی می‌تواند نقش دیگر ماه را پر رنگ کند.

ماه بیش از آن که برای گاه شمردن یا شمردن روزها در تقویم کاربرد داشته باشد، کاربرد زیستی(biologic) دارد. این قمر زمین نقش زیادی در زندگی گذشته و کنونی موجودات زمین داشته و دارد. در مورد ما انسان‌ها، ماه و تغییرات آن در حال حاضر بیشتر جنبه طبی و تبعاتی که از این جنبه متاثر می‌شوند را بازی می‌کند. برای درک این موضوع در چندین سطر که در ادامه خواهد آمد  به اهمیت ماه و تاثیرات آن  پرداخته می‌شود.

اهمیت ماه

در چند سال اخیر تلسکوپ‌ها از رصد ستاره‌ها به رصد سیاره‌ها تغییر وضعیت داده‌اند. حتی یک اصطلاح به نام شکار سیاره(Planet Hunting) به وجود آمده است. در ابتدا که دانشمندان سیارات دور دست را رصد می‌کردند از وضعیت آنان متعجب می‌شدند. برای مثال برخی سیارات با سرعت زیاد به دور ستاره خود می‌چرخیدند به طوری که در شش یا هفت روز یک دور کامل می‌زدند. یا سیاره‌های غول پیکری که بسیار نزدیک ستاره بودند و به نام مشتری داغ(Hot Jupiter) مشهور می‌باشند. بعد از رصد به تعداد کافی  متوجه شدند که آنها تقریبا شبیه هم هستند و این منظومه شمسی است که با بقیه فرق دارد.

به نظر می‌رسد هر قدر به زمین نزدیک‌تر هستیم شرایط خاص و ویژه‌تر می‌باشد. یکی از این موارد خاص، ماه است. ماه جنبه‌های اسرار آمیز زیادی دارد. یکی از این موارد، اندازه بزرگ آن است. با مقایسه نسبت سیارات و قمرهای آنان متوجه می‌شویم که نسبت اندازه ماه به زمین غیرعادی است. این وضعیت نظریات زیادی را در مورد پیدایش ماه سبب شده است. برای مثال یک نظریه این است که ماه یک سیاره سرگردان بوده که به دام جاذبه زمین افتاده است. در نظریه‌ای دیگر بعد از برخورد یک سیاره به زمین، ماه از به هم پیوستن باقی‌مانده‌های انفجار آنان پدید آمده است. شرایط عجیب ماه باعث شده که دانشمندان به طور کامل نتوانند در مورد این نظریات به قطعیت برسند. به عنوان نمونه طرف ماه که همیشه رو به سمت زمین است با طرف دیگر کاملا متفاوت است.

تصویر مفهومی از برخوردی که منجر به ایجاد ماه شد
تصویر مفهومی از برخوردی که منجر به ایجاد ماه شد
طرف دور و نزدیک ماه
طرف دور و نزدیک ماه

تاثیر ماه بر روی زمین به آن حد زیاد بوده است که در صورت نبودن آن نه حیات و نه تمدن بر روی زمین شکل می‌گرفت. یک تاثیر ماه در آرامش زمین است. این قمر باعث شده است که زمین حول محور خود با کمترین ارتعاش بچرخد. در صورتی که ماه نباشد زمین حول محور خود ارتعاش قابل توجهی داشته و باعث بی نظمی‌هایی بر روی زمین می‌شود. به عنوان نمونه سونامی‌های غول آسا ناگهان قسمت زیادی از یک خشکی را به زیر آب می‌بردند. یا موقعیت نواحی سرد و گرم مانند استوا و قطب‌ها به صورت قابل توجهی تغییر می‌کرد.

حتی در صورت نبودن ماه، امروزه بر روی زمین فلزات وجود نداشت. در زمانی که زمین به صورت گداخته بوده است نیروی گرانش ماه سبب شده است فلزات که سنگین هستند در اعماق زمین ته‌نشین نشده و بر روی پوسته زمین باقی بمانند. بدیهی است که تمدن بشری بدون وجود فلزات وجود نداشت و یا خیلی کندتر از وضعیت فعلی انجام می‌گرفت.

موارد ذکر شده تنها اندکی از جزییات بود که با جستجوی عبارت "effect of moon on the earth" در Google و نگاه به برخی قسمت‌های نتیجه اول و دوم(در زمان جستجو به ترتیب عبارتند از How Earth and the Moon interact  و If We Had No Moon) نوشته شد. به طور قطع موارد بسی